Stagger Lee – hoe een moord uit 1895 een muzikale legende werd
Een ruzie in een café. Een gestolen hoed. Een revolver. En één schot dat meer dan een eeuw later nog altijd doorklinkt in de muziek.
Stagger Lee is een van die namen die steeds opnieuw opduiken in de Amerikaanse muziekgeschiedenis. Blueszangers, folkartiesten, rhythm-and-blueszangers en rockmuzikanten vertelden allemaal hun eigen versie van het verhaal. Daarbij veranderden niet alleen de muziek en de tekst, maar ook Stagger Lee zelf.
Achter die legende stond echter een echte man. Zijn naam was Lee Shelton en in 1895 schoot hij William Lyons neer in een saloon in St. Louis. Hoe kon een lokale moordzaak uitgroeien tot een van de hardnekkigste verhalen uit de Amerikaanse muziek?
Een ruzie in St. Louis
De kern van het verhaal is opmerkelijk goed gedocumenteerd.
Op 27 december 1895 waren Lee Shelton, bijgenaamd ‘Stag’ Lee, en de 25-jarige William Lyons in de saloon van Bill Curtis in St. Louis. Volgens een bericht dat de volgende dag in de St. Louis Globe-Democrat verscheen, waren de twee mannen bekenden van elkaar en hadden ze gedronken.
Hun gesprek veranderde in een discussie over politiek. Tijdens de ruzie pakte Lyons de hoed van Shelton. Shelton eiste hem terug, maar Lyons weigerde. Daarop trok Shelton een revolver en schoot Lyons in de buik.
Shelton pakte zijn hoed terug en verliet de saloon. Hij werd later gearresteerd. Lyons overleed aan zijn verwondingen.
Dat is de historische basis van Stagger Lee. Veel details die later in liedteksten opdoken, behoren echter tot de folklore. Het is daarom belangrijk onderscheid te maken tussen wat in de contemporaine berichtgeving is vastgelegd en wat latere vertellers aan het verhaal toevoegden.
Van nieuwsbericht naar volksverhaal
De moord bleef niet beperkt tot de rechtbank en de kranten.
Al binnen enkele jaren circuleerde het verhaal in liedvorm. Onderzoek naar de ballade laat zien dat Stack-a-Lee al in 1897 werd gedocumenteerd. In de daaropvolgende jaren verspreidde het lied zich vooral binnen Afro-Amerikaanse gemeenschappen langs de Mississippi.
Daarbij ontstond meteen iets dat kenmerkend zou worden voor het verdere leven van het nummer: er bestond geen definitieve versie.
Zelfs de naam veranderde. Stack-a-Lee, Stack O’Lee, Stagolee, Stacker Lee en Stagger Lee zijn allemaal varianten die in de loop van de tijd zijn gebruikt.
Ook het personage veranderde. De historische Lee Shelton werd in de folklore steeds meer een archetype: een gewelddadige, trotse man die zich door niemand liet intimideren. Daarmee kwam de muzikale Stagger Lee steeds verder af te staan van de man uit het krantenbericht van 1895.
Een lied zonder vaste vorm
Dat Stagger Lee zoveel verschillende gedaanten kon aannemen, heeft veel te maken met de manier waarop volksmuziek werd doorgegeven.
Liederen werden gehoord, onthouden en opnieuw gezongen. Coupletten konden verdwijnen of worden toegevoegd, namen veranderden en melodieën werden aangepast. Daardoor bestond Stagger Lee niet als één compositie met één vaste tekst.
In 1911 verschenen twee versies van het verhaal in het Journal of American Folklore. In de jaren twintig bereikte Stagger Lee ook de jonge platenindustrie.
De Library of Congress bewaart bijvoorbeeld opnamen van Stack O’ Lee Blues uit 1923. Daarna bleef het verhaal in verschillende vormen opduiken in blues, folk en andere Amerikaanse muziekstromingen.
Dat maakt Stagger Lee interessant: het lied is niet simpelweg een compositie die door veel artiesten werd gecoverd. Het is een verhaal dat telkens opnieuw werd opgebouwd.
Van folk en blues naar de hitparade
In de decennia daarna bleef Stagger Lee rondzingen. Ook artiesten als Woody Guthrie namen het verhaal op in hun repertoire. Smithsonian Folkways bewaart bijvoorbeeld een BBC-opname uit 1944 waarop Guthrie Stagger Lee uitvoert.
Maar de grootste commerciële doorbraak kwam pas veel later.
In 1958 nam de Amerikaanse rhythm-and-blueszanger Lloyd Price zijn versie van Stagger Lee op. Begin 1959 bereikte het nummer de eerste plaats van de Amerikaanse Billboard Hot 100.
Daarmee was een verhaal dat meer dan zestig jaar eerder in een saloon in St. Louis was begonnen plotseling een nationale pophit.
Ook buiten de Verenigde Staten sloeg het nummer aan. In Groot-Brittannië bereikte Stagger Lee de zevende plaats in de officiële singleslijst.
Het contrast kon nauwelijks groter zijn. Een gewelddadige gebeurtenis uit 1895 was veranderd in populaire muziek voor een massapubliek.
Wie was Stagger Lee uiteindelijk?
Juist daar ligt misschien de kern van het verhaal.
Lee Shelton heeft werkelijk bestaan. William Lyons ook. De schietpartij in St. Louis vond werkelijk plaats.
Maar Stagger Lee werd iets anders.
Door tientallen jaren van mondelinge overlevering, uitvoeringen en opnamen werd Shelton losgemaakt van zijn historische werkelijkheid. Iedere generatie kon het personage opnieuw interpreteren. Soms was hij vooral een moordenaar, soms een gevreesde ‘bad man’, soms bijna een mythische figuur.
Zelfs onderzoekers hebben moeite om alle muzikale vertakkingen van het verhaal in kaart te brengen. De Library of Congress gebruikt verschillende naamvarianten voor het folkloristische personage en plaatst Stagger Lee nadrukkelijk binnen de Afro-Amerikaanse folklore.
Daarmee vertelt Stagger Lee uiteindelijk twee verhalen tegelijk.
Het eerste is eenvoudig te dateren: op 27 december 1895 schoot Lee Shelton William Lyons neer na een ruzie in een saloon in St. Louis.
Het tweede verhaal heeft geen duidelijk einde. Dat begon toen anderen die gebeurtenis gingen navertellen, zingen en veranderen.
Meer dan een eeuw later kennen veel mensen niet langer de namen uit het oorspronkelijke krantenbericht. Maar Stagger Lee leeft nog steeds voort in de muziek.
Luister zelf
Twee uitvoeringen laten goed horen hoe verschillend hetzelfde verhaal door de jaren heen kon klinken.
Woody Guthrie – Stagger Lee
Een folkuitvoering die laat horen hoe het verhaal binnen de Amerikaanse liedtraditie bleef voortleven.
Lloyd Price – Stagger Lee (1958)
De rhythm-and-bluesversie die het oude moordverhaal naar de internationale hitparades bracht.
📚 Lees ook
Achter de Muziek #1 – Crossroads: het ware verhaal achter de beroemdste blueslegende
Waar eindigen de feiten en begint de legende?
Achter de Muziek #2 – Waarom heet Americana eigenlijk Americana?
Het verhaal achter de naam van een breed muziekgenre.
Achter de Muziek #4 – House of the Rising Sun: het mysterie achter een klassieker
Ook deze klassieker heeft een geschiedenis vol vragen en overlevering.