Review: Tinariwen – Hoggar
Tinariwen – Hoggar
Format: CD – Vinyl LP – Digital / Label: Wedge Records
Release: 2026
Tekst: Gerard Haarhuis
In 1982 richtten Ibrahim Ag Alhabib, Abdallah Ag Alhousseyni, Touhami Al Alhassane en Liya Ag Ablil aka Diarra de Malinees-Berberse band Tinariwen op, een naam die eigenlijk een afkorting is voor Taghreft Tinariwen en dat betekent dan weer “Ontwikkeling van de woestijnen”.
De ontstaansgeschiedenis van Tinariwen gaat echter terug naar de verschrikkelijke droogte in de Sahel-regio én meerdere onlusten. Ik veronderstel dat we ons allemaal de beelden van toen nog wel kunnen herinneren. Zoals er altijd menselijke “verhuizingen” over de aardbol plaatsvinden zo ging ook de Touareg, want dat zijn deze mensen, noordwaarts, op zoek naar een beter bestaan en mogelijk een betere en veiliger toekomst voor gezin en kinderen.
Daaruit ontstond dan, in het kort, uiteindelijk de band Tinariwen. Door het barre leven gevormd zijn hun teksten heel vaak politiek beladen. Ze zingen in het Frans en in hun eigen taal, het Tamasheq. Hun uitdossing is traditioneel Berbers en de muziek, die omschreven wordt als “Sahara blues” of “desert blues” is al vele jaren meer dan prettig om naar te luisteren.
In 2005 maakte de Franse cineast Jérémie Reichenbach een mooie documentaire over Tinariwen, met de titel “Teshumara, les guitares de la rébellion Touareg”.
En inmiddels zijn we al een respectabel aantal albums verder en is er nu een nieuw album, hun tiende, uit met de titel ‘Hoggar’, als opvolger van het in 2024 verschenen ‘Idrache’, wat de subtitel Traces Of The Past kreeg waarmee men wilde aangeven na zóveel jaren weer muziek te willen maken die hun terugbracht naar hun begintijd, naar hun roots. Het nieuwste album ‘Hoggar’ zet die lijn voort. Hoggar ligt namelijk in de Centraal Sahara, is een nationaal park, een bergketen in het zuiden van Algerije, ook bekend als Ahaggargebergte. Dat nationaal park wordt bewoond door de Imuhagh of Kel Ahaggar, een Touareg-stam. In de oase Abalassa vinden we graftombe van Tin Hinan, de koningin en mythische voorouder van de Touareg van Ahaggar.
Het schrijven van deze recensie plaatste mij voor het praktische probleem dat om te beginnen hun titels allemaal in hun eigen taal, het Tamasheq beschreven zijn, dus dat wordt zoeken, vertaalprogramma’s op de titels loslaten, met maar heel weinig eenduidig resultaat, waarbij ik me terdege realiseer dat in heel veel talen, verschillende begrippen bijna hetzelfde geschreven worden, hooguit met hier of daar een klinker of medeklinker anders, hetgeen vaak veroorzaakt kan/zal zijn door juist die grote “verhuizingen” vanuit armoede en slechte leefomstandigheden… waaruit talen zich met elkaar vermengen er op z’n minst dialecten ontstaan. Maar ik denk dat ik toch een redelijke “vertaling” van de titels heb kunnen construeren en mocht dat niet correct zijn, dan geldt ook in dit geval de disclaimer “garantie tot aan de deur”…
De aangeleverde info over de credits is wél heel fijn compleet.
Daarom eerst maar eens de uitgebreide bezetting:
Ibrahim Ag Alhabib op lead vocals en lead gitaar (2, 3, 5, 8 en 10) lead vocals (4)
Abdallah Ag Alhousseyni op lead vocals en lead gitaar (6, 7 en 11), lead vocals (5), handclaps en background vocals
Touhami Ag Alhassane op lead vocals (1), lead vocals en gitaar (9), handclaps en background vocals
Iyad Moussa Ben Abderrahmane op lead vocals en lead gitaar (4), gitaar (1, 5, 7 en 8), handclaps en background vocals
Eyadou Ag Leche op bas, elektrische gitaar (3) en akoestische gitaar (6 en 7)
Elaga Ag Hamid en Sanou Ag Hamed op gitaar, background vocals en handclaps
Said Ag Ayad op djembe, calabash, jerrycan “Germany” (..), background vocals en handclaps
Liya Ag Ablil aka Diarra op gitaar (1, 2, 5, 6, 8 en 10)
Haiballah Akhamouk op calabash, jerrycan “Germany”, background vocals en handclaps
Hicham Bouhasse op aanvullende gitaar, aanvullende percussie, background vocals en handclaps
Abdelkader Ourzig op gitaar (4 en 6)
Wonou Walet Sidati en Nounou Kaola op background vocals
Emile Papandreou op E-bow (3)
Fora op akoestische gitaar (9)
Djelle op handclaps (2 en 5)
Anana Harouna op background vocals (2 en 5)
Hardou op handclaps (2 en 5)
en gastoptredens van
José Gonzáles op vocals (2)
Sulafa Elyas op vocals en luit (6)
(Ik neem aan dat de “Jerrycan “Germany”” een gewone jerrycan is die als percussie-instrument gebruikt wordt. Ik heb er tenminste geen nadere beschrijving als muziekinstrument van kunnen vinden.)
(In de naam komt vaak het tussenvoegsel “Ag” voor, dat staat voor “zoon van”, ook weer een bewijs dat de verschillen in de wereld niet écht zo groot zijn, want “Jan Jansen” is ook niets anders dan dat Jan de zoon van Jan is en mooi vind ik altijd de IJslandse toevoeging van “dottir” achter de naam van de vader of moeder om aan te geven dat “ze” een dochter is van. Letterlijk betekent dottir “geschenk, geliefd, aanbeden”!)
Het album ‘Hoggar’ verschijnt bij Wedge Records als cd, vinyl en digitaal, er staan elf nummers waarvan ik de inhoud meestal moeilijk zal kunnen duiden maar wel de muziek. Waar ik wél iets heb kunnen vinden of vertalen aangaande de inhoud van de nummers geef ik dat uiteraard van harte weer.
Het album opent met Amidinim Ehaf Solan waarin bezongen wordt dat de Touareg verspreid leven in meerdere landen waardoor het gevaar dreigt dat de binding met hun cultuur en voorouderlijk erfgoed verloren gaat. Een mooi gezamenlijk gezongen nummer met fijne begeleiding die ver weg doet denken aan een raga, afijn, zijn de verschillen tussen mensen werkelijk zo groot als we ons elke dag “wijs” (laten) maken? En… mijn voeten zijn niet stil te houden! Mooi!
Imidiwan Takyadam, een oproep tot eenheid, tot verbinding, uiteindelijk natuurlijk weer de hereniging van de Touareg. In dit nummer het gastoptreden van José Gonzáles. Een toch wel vrij traditionele blues-intro met akoestische gitaar en rustige handclaps waarna de eerste strofe van José in backing vocals wordt herhaald en gaat het het hele nummer lekker door waarin Ibrahim en José elkaar afwisselen in de lead vocals. Heel rustig weglopend aan het eind van het nummer. Ik vind dit gewoon hele lekkere muziek.
Erghad Afewo staat voor zoiets als “Het is goed, zoals het is.” Maar dat dan meer vanuit het besef dat het leven loopt zoals het gaat, met in het geval van de Touareg, door hun “verhuizingen”, het ontstaan van verschillende en zelfstandig opererende stammen met hun onderlinge verschillen. Spelingen van het lot. Quasi improviserende gitaren, geheimzinnige geluiden van de E-bow op de achtergrond, veel drums en percussie, scherpe gitaarlijnen, lekker stampend ook.
Tad Adounya, een mooi duet waarin benadrukt wordt dat hoe de samenstelling van de band nu is, de “oude” oprichters mét muzikanten van de jongere generaties, ook weer zorgt voor de noodzakelijke verbinding en de mogelijkheid de cultuur en waarden door te geven Een lang nummer van 6½ minuut, weer veel gezamenlijke vocals en veel handclaps. Helder gitaarspel, mooie bas, zo goed als geen drums, hooguit gedempt op de achtergrond. En ook weer het mooie patroon van solo vocals, gevolgd door gezamenlijke vocals die steeds met de titel beginnen. Mooi. Een redelijk rustig maar goed dóórlopend nummer en ook weer langzaam wegstervend. Mooi.
Asstaghfero Allah, een bijzonder nummer waarin Ibrahim en Abdallah voor het eerst in ruim 30 jaar weer samen de lead vocals voor hun rekening nemen in een enthousiast klinkende melodie met een tekst die ik vrij “vertaald” zou willen weergeven als “I seek forgiveness from God (Allah)”. Mooi ook weer dat afwisselen van beide stemmen. Met een beetje fantasie, en dat heb ik, kun je hier naar luisteren als een gospel…
Sagherat Assani, waarin Sulafa Elyas de lead vocals zingt. Sowieso hebben vrouwelijke vocals een belangrijk aandeel in de traditionele Touareg-muziek. De inhoud gaat er over om bij een begroeting aan de ander te vragen “Wat is er gebeurd, wat is er aan de hand”, dus meer in de zin van “Hoe gaat het met je?” Als wij dat bij ons aan iemand vragen volgt er daarna meestal ook een opsomming van wat die ander heeft meegemaakt of is overkomen sinds de laatste keer dat ze elkaar hebben gezien, dus een vrij logische vertaling. Abdallah opent het vocale deel, gevolgd door backing vocals en daarna is het de beurt aan Sulafa Elyas om de lead vocals over te nemen, al dan niet samen met Abdallah. Het mooie van de muziek van Tinariwen is dat bijna alle nummers een rustige manier van “lópen” hebben waardoor je er lekker ontspannen naar kunt luisteren. Mooi en ook een fijne, heldere stem van Sulafa! Mooi.
N’ak Tenere Iyat, moeilijk een eenduidige vertaling van te vinden. Het gaat van “With you” en “We are tender” tot “Hoe gaat het met de (Sahara-)woestijn?” Dus dat verschilt nog al van elkaar… Hoewel… De begrippen zijn wel met elkaar te verbinden als ik woorden uit de titel afzonderlijk vertaal, dan is er sprake van eenheid met een leegte! Ook weer een iets herkenbaarder bluesmelodie als intro, gitaar, lekkere drums, bas en percussie en handclaps.
Amidinin Wadar Nohar, een contemplatieve song waarin vanuit een moment van rust en overpeinzing bezongen wordt dat “een vriend” de mooiste is, de “helderste dag” is, waaruit ik afleid dat “vriend” niet altijd of helemaal niet betrekking hoeft te hebben op een mens van vlees en bloed, maar meer op het “hogere”… Quasi ska maar toch wel meer een “Afrikaans” ritme waarin vanaf het begin gezamenlijk gezongen wordt. Meer gitaarspel in dit nummer en fijne ritmische drums.
Khay Erilan, ook hier weer twee verschillende betekenissen die echter met elkaar te verbinden zijn, “Ik ben niet blij” en “Het is al twee weken geleden…” De woorden apart vertaald geven een tegenspraak, tenzij “Het leven dat er is” versus “Het is er niet”! Duidelijk andere vocals, van Touhami in een fijne klaterende melodie, bas, prominente percussie en het bekende, enigszins “galmende” gitaarspel. Opvallend in dit nummer is het ontbreken van de back ground vocals waardoor het mooie gitaarspel er uit springt ná elk gezongen couplet. Mooi.
Dounia Tau Ray, “De wereld is donker, de wereld is een droom – dan klopt dat “donker” wel want je droomt wanneer je slaapt, tot heel mooi “De wereld is slechts een droom” en eerlijk gezegd kan ik me daar ook zeker iets bij voorstellen, want wat is er tenslotte écht in onze “wakkere” wereld? Vul zelf maar verder in! Een mooie, heldere intro op verschillende gitaren, veel handclaps, ook wel weer iets raga-achtigs in de gitaarlijnen. Heel mooi.
In Aba Malik komen de onlusten in Mali aan bod, waar de Wagnergroep lelijk heeft huisgehouden. Als traditioneel het begrip “Aba” gezien kan worden als “vader” omdat de vader “de baas” in het gezin kan deze titel vrij vertaald worden als “de baas is een schurk” en voor alle duidelijkheid: met “Aba” wordt hier dan niet “vader” bedoeld! Er klinkt een werkelijk onheilspellend geluid alsof snaren met een strijkstok bespeeld worden, veel percussie, doffe drums met veel tussenpozen geslagen en vocals die per zin worden gezongen om de dramatiek van de tekst te benadrukken. Logisch dat dit nummer sterk afwijkt van alle andere nummers. Waar in de andere nummers altijd wel een vorm van “hoop” doorklinkt is dar hier totaal geen sprake van. Begrijpelijk en zeer terecht dat Tinawiren daar aandacht aan besteed want we moeten ons goed realiseren dat veel leed in de wereld voortkomt uit vroegere koloniën, die leeggeroofd zijn, dat er grenzen met een liniaal getrokken werden waardoor conflicten niet konden uitblijven, een totale ontkenning van nooit te verwaarlozen culturen!, enz., enz. Van “toen” naar de wereld van nu is maar een kleine stap. Ik houd het altijd maar bij Edwin Starr’s “War, what is it good for, absolutely nothing!” ook al is dat veel te simpel uitgedrukt.
Goed, Tinawiren met ‘Hoggar’. Het is natuurlijk geen bluesalbum zoals dat gemiddeld voorbij komt op Bluestownmusic.nl en toch… Ik houd heel erg van “originele” muziek, van native Americans, van oosterse raga’s, van Afrikaanse ritmes omdat al die muziek in alles terug gaat naar ieders eigen roots. De roots die ons allemaal tenslotte mede gevormd hebben tot wie we met z’n allen zijn. Dat besef, die cultuur, dat geloof is voor Tinariwen aanleiding geweest het op het vorige album al ingezette pad, om weer terug te keren naar de eigen en onverwoestbare roots, een vervolg te geven met dit nieuwste album ‘Hoggar’ en wat mij betreft zijn ze daar glansrijk in geslaagd en hoewel mijn beheersing van het Tamasheq zo ongeveer gelijk is aan “nul” komt wat er aan de titels en muziek te voelen is heel duidelijk binnen. Dat is een gevoel en… gevoel is tenslotte blues! Dus in die zin kan ik het aanschaffen van dit album alleen maar aanbevelen.
Ik vind het ongepast hier favorieten te noemen omdat deze muziek en het waarom ervan vér uitstijgt boven het “aardse” begrip van zoiets als “favorieten”.
Tracks:
01. Amidinim Ehaf Solan
02. Imidiwan Takyadam
03. Erghad Afewo
04. Tad Adounya
05. Asstaghfero Allah
06. Sagherat Assani
07. N’ak Tenere Iyat
08. Amidinin Wadar Nohar
09. Khay Erilan
10. Dounia Tau Ray
11. Aba Malik
Website: https://www.tinariwen.com/