Toen alternatieve rock de mainstream veroverde
Bij Bluestown Music draait het vooral om blues, roots, americana en rock. Maar muziek laat zich niet in vaste hokjes plaatsen. Daarom willen we jullie ook af en toe de indie- en alternatieve kant van de muziek laten horen én de verhalen erachter vertellen. Niet als vervanging van onze vertrouwde genres, maar als een uitbreiding.
Voor deze tiende aflevering van Achter de Muziek gaan we terug naar de jaren tachtig en het begin van de jaren negentig. Een periode waarin muziek die jarenlang buiten de grote hitlijsten bleef, een miljoenenpubliek bereikte.
Nirvana speelde daarin een belangrijke rol, maar het verhaal begon veel eerder.
Muziek buiten de gebaande paden
In de jaren tachtig ontwikkelde zich aan beide kanten van de Atlantische Oceaan een omvangrijke alternatieve muziekscene. Punk en postpunk hadden de weg vrijgemaakt voor bands die hun eigen koers volgden, vaak buiten de grote platenmaatschappijen om.
In Groot-Brittannië maakten onder meer The Smiths, The Cure en The Jesus and Mary Chain naam. In de Verenigde Staten groeide een scene rond R.E.M., Hüsker Dü, The Replacements en Sonic Youth.
Vooral onafhankelijke platenlabels, kleine concertzalen en Amerikaanse studentenradiostations waren belangrijk. De term college rock werd gebruikt voor muziek die op deze stations veel aandacht kreeg.
Een vastomlijnd geluid bestond niet. Van melodieuze gitaarpop tot experimentele rock: juist de verscheidenheid kenmerkte deze muzikale beweging.
De onafhankelijke labels openen deuren
Platenlabels als Rough Trade en 4AD in Groot-Brittannië en SST en Sub Pop in de Verenigde Staten boden ruimte aan bands die niet vanzelfsprekend bij grote maatschappijen terechtkwamen.
Pixies ontwikkelden een opvallende combinatie van melodie, vervormde gitaren en plotselinge overgangen tussen rustige en luide passages. Hun albums Surfer Rosa (1988) en Doolittle (1989) werden invloedrijk binnen de alternatieve rock.
Ook Sonic Youth bereikte geleidelijk een groter publiek. In 1990 verscheen hun album Goo bij DGC Records, onderdeel van een grote platenmaatschappij.
De grenzen tussen de onafhankelijke muziekscene en de commerciële industrie begonnen te verschuiven. Alternatieve muziek was niet langer uitsluitend het terrein van kleine labels en gespecialiseerde radioprogramma’s.
1991: alternatieve rock breekt door
In 1991 kwamen verschillende ontwikkelingen samen. R.E.M. bracht Out of Time uit, met de internationale hit Losing My Religion. Pearl Jam debuteerde met Ten, Soundgarden verscheen met Badmotorfinger en Red Hot Chili Peppers bracht Blood Sugar Sex Magik uit.
Op 24 september van dat jaar verscheen ook Nevermind van Nirvana. De single Smells Like Teen Spirit kreeg veel aandacht op MTV en groeide uit tot een internationale hit.
Op 11 januari 1992 bereikte Nevermind de eerste plaats van de Amerikaanse Billboard 200. Het album nam die positie over van Dangerous van Michael Jackson.
Dat moment werd een symbool van de veranderende muziekwereld. Een band die haar debuut nog bij het onafhankelijke Sub Pop had uitgebracht, stond nu bovenaan de Amerikaanse albumlijst.
Nirvana had alternatieve rock niet uitgevonden. De weg naar dat succes was al jarenlang voorbereid door talloze bands, labels en radiostations.
Toen alternatief mainstream werd
De doorbraak veranderde de positie van alternatieve rock. Grote platenmaatschappijen kregen meer belangstelling voor deze muziek, terwijl commerciële radio en MTV steeds vaker alternatieve bands programmeerden.
Ook groepen als Smashing Pumpkins en Alice in Chains bereikten in de jaren daarna een groot publiek. Tegelijkertijd bleef er een onafhankelijke muziekscene bestaan waarin artiesten buiten de commerciële verwachtingen werkten.
Daarmee ontstond een bijzondere tegenstelling. Muziek die jarenlang als alternatief voor de gevestigde industrie werd gezien, maakte inmiddels zelf deel uit van die industrie.
Ook het begrip indie veranderde geleidelijk. Oorspronkelijk verwees het vooral naar onafhankelijke platenmaatschappijen en producties. Later werd het eveneens een muzikale aanduiding, ongeacht of een artiest daadwerkelijk bij een onafhankelijk label zat.
De doorbraak van alternatieve rock was dan ook geen plotselinge muzikale revolutie die door één band werd veroorzaakt. Het was het resultaat van een ontwikkeling die al jaren gaande was.
Nevermind werd daarvan een van de bekendste symbolen. Maar het waren de vele onafhankelijke muzikanten, labels en podia die de basis hadden gelegd.
Wat ooit vooral buiten de hitlijsten te horen was, had een vaste plaats veroverd binnen de internationale rockmuziek.
Lees ook:
Achter de Muziek #9 – Roller Coaster:
Het verhaal achter Danny Vera’s doorbraak Hoe een gezamenlijk geschreven nummer uitgroeide tot een Nederlandse klassieker.
Achter de Muziek #8 – De B-kant:
Toen de achterkant soms de hit werd Over singles waarvan de andere kant onverwacht belangrijk werd.
Twintig jaar na Harvest Neil Young en zijn terugkeer naar een vertrouwde muzikale wereld.